Szczątki drewnianej zabudowy miasta X - XIII wieku odkryto w roku 1948 na głębokości około 2 m. pod dzisiejszą nawierzchnią ulic. Sięgały one 5 m. głębokości.
Brak dostępu powietrza, wilgotne podłoże oraz inne naturalne warunki konserwujące sprawiły , że do naszych czasów w bardzo dobrym stanie dotrwały pozostałości domów, ulic i wałów obronnych, a także bogactwo drobnych narzędzi, fragmentów sprzętów domowych, części ubiorów i ozdób. W ciągu 27 lat badań archeologicznych wydobyto około 70 000 zabytków, świadczących o zajęciach i poziomie życia mieszkańców.
Najstarszy Gdańsk zlokalizowano w pobliżu zakola rzeki Motławy / u zbiegu dzisiejszych ulic Grodzkiej i Rycerskiej /. Założony został około roku 980, zapewne przez Mieszka I. Zdecydowanie wysunął się na czoło innych grodów jako główny ośrodek polityczny, gospodarczy i kulturalny Pomorza. Mieściła się tutaj siedziba namiestnika królewskiego, a później siedziba książąt pomorskich i ich dworu. Nazwa miasta Gyddanyzc po raz pierwszy zapisana została w roku 997.
Gdańsk otoczony był z zewnątrz wodami i bagnistymi łęgami. Połączenie Wisłą z morzem umożliwiało już w X wieku zbudowanie portu. W latach 1955 - 1961 odkryto fragmenty pomostu, do którego przybijały łodzie. Jego szerokość wynosiła 3 m.
W pobliżu miasta krzyżowały się także ważne lądowe drogi handlowe. Lokalizacja ta wpłynęła na charakter osadnictwa i zajęcia ludności; od samego początku istnienia miasta rozwijało się rybołówstwo, żegluga, handel, a wraz z nim - rzemiosła.
Drewniane domy mieszkalne, średnio o wymiarach 16 m, budowano w obrębie drewniano - ziemnych obwałowań. Łącznie odkryto i przebadano 125 domostw, zalegających nad sobą w 17 poziomach osadniczych, zamieszkiwanych przez rybaków i rzemieślników. Wiele odkrytych elementów budownictwa monumentalnego / bazy późnoromańskie i wczesnogotyckie , głowica kolumny i płytki posadzkowe / dowodzi istnienia również budowli murowanych.
Ilość mieszkańców Gdańska w końcu X wieku wynosiła w przybliżeniu 1000 - 1250 osób. W miarę rozwoju miasta powstały nowe dzielnice zamieszkane przez rzemieślników i kupców. Nowsze badania wykazują pozostałości osadnictwa w okolicy ulic Długiej i Długiego Targu. Ludności zatem przybywało. W końcu XIII wieku łącznie z podgrodziem - późniejszym miastem lokacyjnym - Gdańsk liczył około 7 000 mieszkańców . Na przełomie XIII / XIV wieku liczba ich dochodziła do 10 000 Gdańsk przeżywał okres świetności w czasach panowania Świętopełka Wielkiego /1220 -1266 /, najwybitniejszego władcy dzielnicowego Pomorza Wschodniego .
Dynamiczny rozwój miasta został nagle zahamowany w roku 1308 w wyniku napadu Krzyżaków, którzy opanowali gród powodując całkowite zniszczenie kompleksu grodowo - portowo - miejskiego. Archeologowie natrafili na ślady gwałtownego pożaru, który jest świadectwem tamtych wydarzeń.